Jak budować kontakt bez wymuszania?

Rodzic, który widzi, że dziecko wybiera częściej zabawę samodzielną, może chcieć „zachęcić” dziecko do kontaktu. Jednak częste próby wywołania reakcji, zadawanie wielu pytań czy oczekiwanie natychmiastowej odpowiedzi mogą zwiększać presję. Zamiast próbować wywołać kontakt, lepiej stworzyć dziecku warunki, w których łatwiej będzie mu samemu w tę wymianę wejść.

Co właściwie znaczy „budować kontakt”?

Budowanie kontaktu opiera się na wzajemności i wymianie między dzieckiem a dorosłym. Formą kontaktu może być spojrzenie, gest, podanie przedmiotu, dźwięk lub słowo. W „budowaniu kontaktu” nie chodzi wyłącznie o kontakt wzrokowy.

Najpierw zauważ

Zanim rodzic spróbuje dołączyć, dobrze najpierw zobaczyć, co dziecko robi, czym się interesuje i jak reaguje na obecność drugiej osoby w zabawie.

Dołącz zamiast przejmować

Rodzic, który dał sobie czas na obserwację zabawy czy działania dziecka, może wejść w jego aktywność bez natychmiastowego zmieniania jej. Najpierw spróbuj wejść w to, czym dziecko już jest zajęte, zamiast od razu proponować własny pomysł na zabawę.

Poczekaj

Po dołączeniu do aktywności dziecka nie trzeba od razu oczekiwać odpowiedzi. Dziecko może potrzebować czasu, aby zauważyć obecność dorosłego, przetworzyć sytuację i zdecydować, czy chce odpowiedzieć. Cisza i oczekiwanie również mogą być częścią komunikacji.

Odpowiedz na to, co dziecko już zrobiło

Jeśli dziecko spojrzy, poda przedmiot, wyda dźwięk, przysunie się — warto potraktować to jako możliwy element wymiany. Odpowiedź dorosłego nie musi być rozbudowana — czasem wystarczy spojrzenie, krótki komentarz, gest albo spokojne podążenie za tym, co zrobiło dziecko.

Zostaw przestrzeń

Kiedy dziecko już zareaguje, a dorosły odpowie na jego gest, spojrzenie, dźwięk czy działanie, warto ponownie zatrzymać się na chwilę. Nie trzeba od razu zadawać kolejnego pytania ani proponować następnego działania. W ten sposób dziecko otrzymuje przestrzeń na kolejny krok w wymianie.

Kontakt bardziej przypomina taniec niż instrukcję.

Jedna osoba robi krok, druga ma czas odpowiedzieć. Jeśli jedna cały czas prowadzi i nie zostawia miejsca, nie powstaje prawdziwa wymiana.

Ilustracja do artykułu: Jak budować kontakt bez wymuszania?

Czego nie trzeba robić, żeby budować kontakt?

  • Nie trzeba wymagać patrzenia w oczy.
  • Nie trzeba zadawać wielu pytań jedno po drugim.
  • Nie każda próba kontaktu musi kończyć się poleceniem albo zadaniem.

Kiedy samo „dawanie przestrzeni” nie wystarcza

Jeżeli dziecko przez dłuższy czas rzadko reaguje na próby dołączenia, niewiele inicjuje kontaktu i trudno mu pozostać nawet w krótkiej wspólnej aktywności, warto spojrzeć na ten wzorzec szerzej — zwłaszcza jeśli podobnie wygląda to w różnych codziennych sytuacjach.

Jeśli trudności dotyczą przede wszystkim komunikacji, warto rozważyć konsultację logopedyczną lub neurologopedyczną. Gdy obejmują szerzej relacje, zachowanie i funkcjonowanie społeczne dziecka, pomocna może być również konsultacja z psychologiem dziecięcym.

Najważniejsze zdanie

Budowanie kontaktu nie polega na wydobywaniu reakcji z dziecka, ale na tworzeniu przestrzeni, w której reakcja może się pojawić.

Źródła

  • Bokus B., Shugar G.W. (red.) (2007), Psychologia języka dziecka. Osiągnięcia, nowe perspektywy, tłum. E. Haman, M. Haman, M. Hernik, J. Rączaszek-Leonardi, M. Staroń, J. Suchecki, A. Tarłowski, Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
  • Tomasello M. (2016), Dlaczego współpracujemy, tłum. Ł. Kwiatek, Kraków: Copernicus Center Press.
  • Weitzman E., Greenberg J. (2014), Razem uczymy się mówić. Przewodnik dotyczący wspomagania rozwoju językowego dzieci dla opiekunów i nauczycieli przedszkolnych, tłum. J. Okuniewski, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia.