Dziecko bawi się samo – kiedy to jest etap, a kiedy sygnał trudności?
Dziecko długo układa klocki samo, na placu zabaw nie podchodzi do innych dzieci. Czy to jest powód do niepokoju? Sama informacja, że dziecko bawi się samo, jest zbyt mała, żeby ocenić jego rozwój społeczny i komunikacyjny.
Samodzielna zabawa może być częścią typowego rozwoju
W rozwoju dziecka zabawa samodzielna, zabawa obok innych oraz wspólna aktywność mogą się przeplatać. To, że dziecko czasem wybiera zabawę samo, nie pozwala jeszcze ocenić jego rozwoju społecznego i komunikacyjnego. Znaczenie ma również to, jak reaguje na obecność innych osób i czy w różnych sytuacjach potrafi włączać je do swojej aktywności.
Nie patrz tylko na to, czy dziecko bawi się samo. Sprawdź, co dzieje się wokół tej zabawy
Kiedy dziecko bawi się samo, warto zobaczyć także, co robi, gdy w jego otoczeniu pojawia się druga osoba. Czy ją zauważa? Czy reaguje na próbę dołączenia? Warto zauważyć, czy dziecko samo próbuje nawiązać kontakt, pokazuje coś drugiej osobie, dzieli z nią zainteresowanie albo ją naśladuje.
Jedna sytuacja nie daje całego obrazu
Jedna sytuacja może wyglądać inaczej niż zwykle, na przykład wtedy, gdy dziecko jest zmęczone, przeciążone, znajduje się w nowym miejscu albo jest szczególnie pochłonięte zabawą. Dlatego znaczenie ma powtarzalny wzorzec w różnych sytuacjach, a nie jeden epizod.
Kiedy wystarczy obserwować?
Znaczenie ma to, czy dziecko potrafi czasem włączyć drugą osobę do zabawy, reaguje na próby kontaktu i korzysta z komunikacji. Sama samodzielna zabawa, przy obecności innych form kontaktu i komunikacji, nie musi być sygnałem trudności.
Kiedy warto skonsultować obserwacje?
Warto skonsultować obserwacje wtedy, gdy samodzielna zabawa jest częścią szerszego obrazu trudności społecznych i komunikacyjnych, widocznych w różnych sytuacjach.
Mogą to być na przykład ograniczona reakcja na próby włączenia się drugiej osoby, rzadkie dzielenie zainteresowania, trudności we wspólnej uwadze, czyli dzieleniu z drugą osobą zainteresowania tym samym wydarzeniem lub przedmiotem — np. przez pokazanie czegoś, wskazanie albo podążenie za wskazaniem drugiej osoby.
O znaczeniu takiego zachowania mówi przede wszystkim to, jak dziecko funkcjonuje w różnych relacjach i sytuacjach, a nie pojedynczy moment zabawy.
Natomiast utrata wcześniej obecnych umiejętności komunikacyjnych lub społecznych jest wskazaniem do konsultacji i nie powinna być pozostawiona wyłącznie do dalszej domowej obserwacji.
Co zrobić dzisiaj?
Jeśli zastanawia Cię samodzielna zabawa dziecka, a nie obserwujesz utraty wcześniej obecnych umiejętności, przez kilka zwykłych sytuacji zwróć uwagę na to, co dzieje się, gdy dorosły lub rówieśnik pojawia się w jego przestrzeni zabawy.
Jeśli coś Cię niepokoi, zapisz konkretne przykłady zachowań i omów je ze specjalistą.
Najważniejsze zdanie
Nie pytaj tylko: „Czy moje dziecko bawi się samo?”. Zapytaj: „Jak komunikuje się i korzysta z obecności innych ludzi, kiedy jest zaangażowane w zabawę?”.
Źródła
- Rogers S.J., Dawson G., Vismara L.A. (2015), Metoda Wczesnego Startu dla dziecka z autyzmem (ESDM). Jak wykorzystywać codzienne aktywności, aby pomóc dzieciom tworzyć więzi, komunikować się i uczyć, tłum. A. Owsiak, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
- Tomasello M. (2016), Dlaczego współpracujemy, tłum. Ł. Kwiatek, Kraków: Copernicus Center Press.
- Weitzman E., Greenberg J. (2014), Razem uczymy się mówić. Przewodnik dotyczący wspomagania rozwoju językowego dzieci dla opiekunów i nauczycieli przedszkolnych, tłum. J. Okuniewski, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia.
- Vasta R., Haith M.M., Miller S.A. (1995), Psychologia dziecka, tłum. M. Babiuch, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.