Gotowość do kontaktu – zanim pojawi się słowo
Zanim dziecko zacznie mówić, ważne jest to, czy zauważa drugą osobę i czy pozwala jej być blisko.
W skrócie
Gotowość do kontaktu to zdolność dziecka do zauważenia drugiej osoby, przyjęcia jej obecności i wejścia z nią w krótką wspólną sytuację.
Dziecko może jeszcze nie mówić, a mimo to wyraźnie odpowiadać na obecność drugiej osoby i dopuszczać ją do swojej aktywności. Może spojrzeć, uśmiechnąć się, podać przedmiot, przyjąć pomoc, zatrzymać się przy dorosłym albo pozwolić mu dołączyć do zabawy.
To właśnie w takich krótkich momentach pojawia się przestrzeń do wspólnej wymiany.
Co może zauważyć rodzic?
Rodzic może obserwować, czy dziecko zauważa jego obecność i czy odpowiada na proste próby kontaktu.
Kontakt nie zawsze zaczyna się od słowa. Czasem zaczyna się od tego, że dziecko pozwala dorosłemu być obok.
Sytuacja z codzienności
Czasem będzie to spojrzenie, uśmiech, gest, podejście bliżej, podanie zabawki, przyniesienie przedmiotu albo przyjęcie pomocy.
Ważne jest też to, czy dziecko pozwala dorosłemu wejść do swojej aktywności: usiąść obok, coś podać, coś pokazać, wykonać prostą czynność razem albo przez chwilę uczestniczyć we wspólnej zabawie.
Najważniejsze rozróżnienie
Gotowość do kontaktu można porównać do podanej dłoni. Dorosły nie musi od razu prowadzić dziecka do rozmowy, zadania czy długiej wspólnej zabawy.
Czasem najważniejsze jest to, że jest obok i daje spokojny sygnał: „jestem blisko, możesz skorzystać z mojej obecności”.
Dziecko nie musi odpowiadać od razu słowem ani długą wspólną zabawą. Czasem wystarczy, że przyjmie obecność dorosłego i pozwoli mu przez chwilę uczestniczyć w swojej aktywności.
Kontakt łatwiej budować wtedy, gdy dorosły zauważa sygnały gotowości dziecka i odpowiada na nie bez presji.
Czego obserwacja nie rozstrzyga?
Jeśli dziecko rzadko reaguje na obecność dorosłego, nie przyjmuje zaproszenia do wspólnej aktywności albo wyraźnie unika prób kontaktu, warto poszerzyć obserwację jego sposobu komunikowania się i funkcjonowania w relacji.
Taki sposób reagowania może wskazywać, że dziecko potrzebuje więcej wsparcia w zauważaniu drugiej osoby i wchodzeniu z nią we wspólną aktywność.
W takiej obserwacji ważne jest nie tylko to, czy dziecko patrzy na dorosłego. Istotne jest też to, czy pozwala mu być blisko, czy przyjmuje pomoc i czy odpowiada na małe zaproszenia do kontaktu.
Zatrzymaj się i zaobserwuj
Gotowości do kontaktu nie buduje się przez samo powtarzanie słów, zadawanie pytań albo zachęcanie: „popatrz”, „powiedz”, „chodź się pobawić”.
Dziecko może najpierw potrzebować prostszych kroków: spokojnej obecności dorosłego, przewidywalnej zabawy, krótkiej wspólnej aktywności, możliwości wyboru i czasu na odpowiedź.
Dlatego ważne jest nie tylko to, co proponujemy dziecku, ale też jak zapraszamy je do kontaktu.
Kiedy warto poszerzyć obserwację lub skonsultować?
Warto skonsultować się ze specjalistą, gdy dziecko bardzo rzadko reaguje na próby kontaktu, nie przyjmuje zaproszenia do wspólnej aktywności, nie dopuszcza dorosłego do swojej zabawy albo najczęściej wybiera zabawę samotną wyłącznie na własnych zasadach.
Konsultacja nie oznacza automatycznie diagnozy. Może pomóc zrozumieć, co dziecku ułatwia kontakt, co go utrudnia i jakie aktywności mogą być dla niego spokojnym zaproszeniem do interakcji.
Najważniejsza myśl
Gotowość do kontaktu nie zaczyna się od wymuszania spojrzenia, słowa czy wspólnej zabawy. Zaczyna się od zauważenia małych sygnałów, że dziecko pozwala dorosłemu być blisko.
Źródła
- Cieszyńska J., Korendo M. (2007), Wczesna interwencja terapeutyczna. Stymulacja rozwoju dziecka od noworodka do 6. roku życia, Kraków: Wydawnictwo Edukacyjne.
- Rogers S.J., Dawson G., Vismara L.A. (2015), Metoda Wczesnego Startu dla dziecka z autyzmem (ESDM). Jak wykorzystywać codzienne aktywności, aby pomóc dzieciom tworzyć więzi, komunikować się i uczyć, tłum. A. Owsiak, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
- Weitzman E., Greenberg J. (2014), Razem uczymy się mówić. Przewodnik dotyczący wspomagania rozwoju językowego dzieci dla opiekunów i nauczycieli przedszkolnych, tłum. J. Okuniewski, Gdańsk: Wydawnictwo Harmonia.
- Vasta R., Haith M.M., Miller S.A. (1995), Psychologia dziecka, tłum. M. Babiuch, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.