Wpis decyzyjny Miofunkcja i funkcje oralne Oddychanie

Kiedy oddychanie przez usta u dziecka wymaga konsultacji?

Autor: Kamila Krzykawska-Wilk

Oddychanie przez usta nie zawsze oznacza to samo. Znaczenie ma nie tylko sam sposób oddychania, ale również to, kiedy się pojawia, jak długo się utrzymuje i jakie objawy mu towarzyszą. Inaczej postępujemy, gdy dziecko oddycha przez usta wyłącznie podczas infekcji, a inaczej, gdy objaw utrzymuje się także po jej ustąpieniu lub pojawia się podczas snu.

Najważniejsza odpowiedź

Jeżeli dziecko oddycha przez usta głównie podczas infekcji, warto sprawdzić, czy po jej ustąpieniu wraca do swobodnego oddychania przez nos.

Konsultacji wymaga natomiast sytuacja, gdy oddychanie przez usta utrzymuje się poza infekcją, regularnie nawraca lub dziecko ma trudność ze swobodnym oddychaniem przez nos.

Szczególnej uwagi wymagają objawy występujące podczas snu, takie jak regularne chrapanie, nasilony wysiłek oddechowy czy obserwowane przerwy w oddychaniu.

Nie wszystkie objawy wymagają jednak takiej samej reakcji.

Warto rozróżnić: planową konsultację → szybszą ocenę medyczną → pilną pomoc medyczną.

Co można jeszcze obserwować?

Sam tor oddychania jest tylko jednym elementem obrazu funkcjonowania dziecka.

Warto przyjrzeć się również temu, jak dziecko śpi, jak wygląda pozycja spoczynkowa warg, języka i żuchwy oraz czy występują trudności dotyczące głosu, artykulacji, jedzenia lub połykania.

W ciągu dnia uwagę mogą zwracać między innymi obniżona czujność, senność, drażliwość albo trudność w koncentracji, szczególnie jeśli współwystępują z regularnym chrapaniem lub innymi objawami zaburzonego oddychania podczas snu. Objawy dzienne powinny być jednak interpretowane w szerszym kontekście, ponieważ nie są swoiste wyłącznie dla zaburzeń oddychania podczas snu.

Ważna jest także obserwacja pozycji spoczynkowej. Język widoczny między zębami lub wargami, stale rozchylone usta czy napięciowe domykanie warg mogą wskazywać, że oceny wymaga nie tylko tor oddychania, lecz także funkcjonowanie całego układu orofacjalnego.

Pojedynczy objaw nie pozwala jeszcze ustalić przyczyny. Znaczenie ma cały obraz funkcjonowania dziecka.

Kiedy potrzebna jest planowa konsultacja?

Warto ją zaplanować, gdy:

  • oddychanie przez usta utrzymuje się poza infekcją;
  • objaw regularnie nawraca;
  • dziecko ma przewlekłą lub powtarzającą się trudność w oddychaniu przez nos;
  • stale utrzymuje otwartą pozycję ust;
  • współwystępują trudności dotyczące funkcji oralnych, artykulacji lub pozycji spoczynkowej.

Celem konsultacji nie jest samo potwierdzenie, że dziecko oddycha przez usta, lecz ustalenie:

dlaczego korzysta z takiego sposobu oddychania i czy ma warunki do swobodnego oddychania przez nos.

Kiedy potrzebna jest szybsza ocena medyczna?

Nie należy odkładać oceny, gdy oddychaniu przez usta towarzyszą:

  • regularne, nasilone chrapanie;
  • wyraźny wysiłek oddechowy podczas snu;
  • obserwowane przerwy w oddychaniu;
  • częste wybudzenia i bardzo niespokojny sen;
  • wyraźne objawy dzienne współwystępujące z trudnościami oddechowymi podczas snu.

Takie objawy wymagają oceny medycznej, ponieważ mogą wskazywać na zaburzenia oddychania podczas snu.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc medyczna?

Inną sytuacją jest aktualna, znaczna trudność w oddychaniu.

Pilnej pomocy medycznej wymaga dziecko, które:

  • ma znaczny wysiłek oddechowy;
  • sinieje lub szarzeje;
  • jest trudne do wybudzenia;
  • ma aktualnie niepokojące przerwy w oddychaniu.

Jaki może być kierunek dalszej obserwacji?

Nie każde dziecko potrzebuje konsultacji u wielu specjalistów. Kierunek zależy od dominujących objawów.

Jeżeli rodzic nie wie, od czego zacząć, pierwszym punktem może być pediatra.

Przy przewlekłej trudności w oddychaniu przez nos, chrapaniu lub podejrzeniu problemu w obrębie górnych dróg oddechowych szczególnie istotna może być ocena laryngologiczna.

Jeżeli dominują objawy dotyczące snu, potrzebna może być dalsza ocena medyczna zaburzeń oddychania podczas snu.

Neurologopeda lub logopeda zajmujący się funkcjami miofunkcjonalnymi może ocenić funkcjonalny obraz układu orofacjalnego, w tym pozycję języka, warg i żuchwy, funkcje oralne, połykanie i artykulację. Taka ocena nie zastępuje jednak medycznej diagnostyki dróg oddechowych.

    Schemat decyzji

    Ilustracja do artykułu: Kiedy oddychanie przez usta u dziecka wymaga konsultacji?

    Czego nie robić przed ustaleniem mechanizmu?

    Nie należy zakładać, że każde dziecko oddychające przez usta potrzebuje tego samego zestawu ćwiczeń.

    Szczególnie nie warto mechanicznie wymagać stałego domykania ust bez wcześniejszego sprawdzenia, czy dziecko ma warunki do swobodnego oddychania przez nos.

    Ćwiczenia miofunkcjonalne nie usuwają przeszkody ograniczającej drożność dróg oddechowych i nie zastępują diagnostyki medycznej.

    Najpierw trzeba odpowiedzieć na pytanie: Czy dziecko ma warunki do wykonania funkcji, której od niego oczekujemy?

    Czy dziecko ma warunki do wykonania funkcji, której od niego oczekujemy?

    Co warto obserwować przed konsultacją?

    Przez kilka dni warto obserwować, kiedy dziecko oddycha przez usta, czy dzieje się to również poza infekcją, czy potrafi swobodnie oddychać przez nos oraz jak wygląda jego oddychanie podczas snu. Szczególną uwagę warto zwrócić na chrapanie, wysiłek oddechowy i obserwowane przerwy w oddychaniu.

    Najważniejsze zdanie

    O kierunku i pilności konsultacji decyduje cały obraz funkcjonowania dziecka, a nie jeden wyizolowany objaw.

    Źródła

    • Rządzka, M. (red. nauk.), Oddech. Norma, patologia, diagnoza, terapia.
    • Pluta-Wojciechowska, D., Zaburzenia czynności prymarnych i artykulacji. Podstawy postępowania logopedycznego.
    • Pluta-Wojciechowska, D., Dyslalia obwodowa. Diagnoza i terapia logopedyczna wybranych form zaburzeń.
    • Malicka, I., „Oddychanie jako jedna z funkcji prymarnych”, w: Forum Logopedyczne Nr 21/2013 s. 41-67.

    Czytaj dalej