Dziecko oddycha przez usta — co może się za tym kryć?
Gdy dziecko oddycha przez usta również poza okresem infekcji, warto sprawdzić warunki oddychania przez nos, funkcjonowanie podczas snu oraz pozycję języka, warg i żuchwy. Ten sam objaw może wiązać się z różnymi mechanizmami, dlatego obserwacja pomaga wyznaczyć kierunek dalszej oceny, ale nie zastępuje diagnozy.
W skrócie
Fizjologicznym punktem odniesienia w spoczynku jest swobodne oddychanie przez nos. Oddychanie przez usta może pojawiać się okresowo, wynikać z utrudnionego przepływu powietrza przez nos albo utrzymywać się mimo ustąpienia wcześniejszej przeszkody.
Sam ustny tor oddechowy nie pozwala jednak ustalić przyczyny. Dlatego podczas dalszej oceny sprawdza się nie tylko sposób oddychania, lecz także objawy towarzyszące, sen oraz pozycję języka, warg i żuchwy.
Na czym polega mechanizm?
Organizm może przejść na drogę ustną jeżeli pojawi się utrudnienie swobodnego przepływu powietrza przez nos. Przyczyną nieprawidłowego oddychania może być m.in. przerost migdałka gardłowego lub migdałków podniebiennych, skrzywiona przegroda nosowa, alergiczny obrzęk nosa.
Oddychanie przez usta traktujemy jako objaw wymagający ustalenia mechanizmu, a nie jako rozpoznanie przyczyny.
Oddychanie przez usta przypomina korzystanie z drogi objazdowej
Widzimy, że organizm korzysta z innej trasy, ale nie wiemy jeszcze, dlaczego. Przyczyną może być chwilowe utrudnienie, utrzymująca się przeszkoda albo wzorzec, który utrwalił się z czasem.
Samochód na objeździe nie informuje nas, czy główna droga jest zamknięta, zwężona czy ponownie dostępna. Pokazuje jedynie, że kierowca nadal korzysta z trasy zastępczej.
Podobnie nie wystarczy zachęcać dziecka do zamykania ust. Najpierw trzeba sprawdzić, czy ma ono warunki do swobodnego oddychania przez nos.
Co może się za tym kryć?
Oddychanie przez usta nie jest jedną diagnozą. Podczas dalszej oceny bierze się pod uwagę zarówno okresowe trudności w oddychaniu przez nos, na przykład podczas infekcji, jak i nawracające lub utrzymujące się ograniczenie jego drożności. Znaczenie mogą mieć również objawy alergiczne lub laryngologiczne, trudności pojawiające się podczas snu oraz wzorzec, który utrzymał się po wcześniejszym okresie niedrożności.
Ocenie podlega także pozycja spoczynkowa języka, warg i żuchwy, obecność napięć i kompensacji w obrębie twarzy oraz warunki zgryzowe i szczękowo-twarzowe. Elementy te nie są odrębną „listą przyczyn”, ale częścią szerszej oceny funkcjonalnej. Kilka mechanizmów może występować jednocześnie, dlatego obserwacja pomaga uporządkować objawy i wyznaczyć kierunek dalszej konsultacji, ale nie pozwala samodzielnie ustalić diagnozy.
Co może zauważyć rodzic?
Pierwszym sygnałem często są rozchylone usta dziecka. Taki obraz skłania do sprawdzenia sposobu oddychania, ale sam nie potwierdza jeszcze ustnego toru oddechowego. Rozchylone usta opisują ułożenie warg, natomiast tor oddychania określa, którędy rzeczywiście przepływa powietrze w określonych sytuacjach.
Warto zwrócić uwagę, czy dziecko oddycha przez usta jedynie podczas infekcji, czy również wtedy, gdy jest zdrowe. Znaczenie ma także to, czy potrafi swobodnie oddychać przez nos i domknąć usta bez napinania brody oraz warg. Obserwacji wymaga również sposób oddychania podczas snu: czy dziecko śpi z otwartymi ustami, chrapie, oddycha głośno albo niespokojnie. Istotne jest także, czy objaw występuje stale, czy pojawia się tylko w określonych sytuacjach.
Najważniejsze zdanie
Mapa możliwych mechanizmów pomaga wyznaczyć kierunek dalszej oceny. Nie jest listą diagnoz do samodzielnego rozpoznawania.
Źródła
- Rządzka, M. (red. nauk.), Oddech. Norma, patologia, diagnoza, terapia.
- Pluta-Wojciechowska, D., Zaburzenia czynności prymarnych i artykulacji. Podstawy postępowania logopedycznego.
- Pluta-Wojciechowska, D., Dyslalia obwodowa. Diagnoza i terapia logopedyczna wybranych form zaburzeń.
- Malicka, I., „Oddychanie jako jedna z funkcji prymarnych”, w: Forum Logopedyczne Nr 21/2013 s. 41-67.