Gotowość do kontaktu – zanim pojawi się słowo
Zanim dziecko zacznie mówić, ważne jest to, czy zauważa drugą osobę i czy pozwala jej być blisko.
Gotowość do kontaktu nie oznacza jeszcze rozmowy, długiego patrzenia w oczy ani wspólnej zabawy przez dłuższy czas. Czasem zaczyna się od bardzo małego sygnału: spojrzenia, zatrzymania się, przyjęcia pomocy albo pozwolenia dorosłemu, żeby usiadł obok.
W skrócie
Gotowość do kontaktu to zdolność dziecka do zauważenia drugiej osoby, przyjęcia jej obecności i wejścia z nią w krótką wspólną sytuację.
Dziecko może jeszcze nie mówić, ale może pokazać, że dopuszcza dorosłego do swojego świata. Może spojrzeć, uśmiechnąć się, podać przedmiot, przyjąć pomoc, zatrzymać się przy dorosłym albo pozwolić mu dołączyć do zabawy.
To z takich małych momentów zaczyna budować się relacja i późniejsza wymiana komunikacyjna.
W tej kategorii
Co rodzic może zauważyć?
Rodzic może obserwować, czy dziecko zauważa jego obecność i czy odpowiada na proste próby kontaktu.
Czasem będzie to spojrzenie, uśmiech, gest, podejście bliżej, podanie zabawki, przyniesienie przedmiotu albo przyjęcie pomocy.
Ważne jest też to, czy dziecko pozwala dorosłemu wejść do swojej aktywności: usiąść obok, coś podać, coś pokazać, wykonać prostą czynność razem albo przez chwilę uczestniczyć we wspólnej zabawie.
Kontakt nie zawsze zaczyna się od słowa. Czasem zaczyna się od tego, że dziecko pozwala dorosłemu być obok.
Co może oznaczać taka obserwacja?
Jeśli dziecko rzadko reaguje na obecność dorosłego, nie przyjmuje zaproszenia do wspólnej aktywności albo wyraźnie unika prób kontaktu, warto przyjrzeć się temu spokojnie i szerzej.
Nie oznacza to automatycznie diagnozy. Może jednak pokazywać, że dziecko potrzebuje więcej wsparcia w zauważaniu drugiej osoby, przyjmowaniu jej obecności i wchodzeniu w krótkie wspólne sytuacje
W takiej obserwacji ważne jest nie tylko to, czy dziecko patrzy na dorosłego. Istotne jest też to, czy pozwala mu być blisko, czy przyjmuje pomoc i czy odpowiada na małe zaproszenia do kontaktu.
Gotowość do kontaktu jest jak podana dłoń
Gotowość do kontaktu można porównać do podanej dłoni. Dorosły nie musi od razu prowadzić dziecka do rozmowy, zadania czy długiej wspólnej zabawy.
Czasem najważniejsze jest to, że jest obok i daje spokojny sygnał: „jestem blisko, możesz skorzystać z mojej obecności”.
Dziecko może tę dłoń przyjąć na różne sposoby: spojrzeniem, gestem, krótkim zatrzymaniem się, podaniem przedmiotu, przyjęciem pomocy albo pozwoleniem, żeby dorosły był obok.
Nie chodzi o to, żeby kontakt wymuszać. Chodzi o to, żeby zauważyć małe sygnały gotowości i odpowiedzieć na nie spokojnie.
Dlaczego samo ćwiczenie nie zawsze wystarcza?
Gotowości do kontaktu nie buduje się przez samo powtarzanie słów, zadawanie pytań albo zachęcanie: „popatrz”, „powiedz”, „chodź się pobawić”.
Dziecko może najpierw potrzebować prostszych kroków: spokojnej obecności dorosłego, przewidywalnej zabawy, krótkiej wspólnej aktywności, możliwości wyboru i czasu na odpowiedź.
Dlatego ważne jest nie tylko to, co proponujemy dziecku, ale też jak zapraszamy je do kontaktu.
Kiedy warto skonsultować?
Warto skonsultować się ze specjalistą, gdy dziecko bardzo rzadko reaguje na próby kontaktu, nie przyjmuje zaproszenia do wspólnej aktywności, nie dopuszcza dorosłego do swojej zabawy albo najczęściej wybiera zabawę samotną wyłącznie na własnych zasadach.
Konsultacja nie oznacza automatycznie diagnozy. Może pomóc zrozumieć, co dziecku ułatwia kontakt, co go utrudnia i jakie aktywności mogą być dla niego spokojnym zaproszeniem do interakcji.
Najważniejsze zdanie
Gotowość do kontaktu nie zaczyna się od wymuszania spojrzenia, słowa czy wspólnej zabawy. Zaczyna się od zauważenia małych sygnałów, że dziecko pozwala dorosłemu być blisko.
Małe rzeczy, które widzimy u dziecka, często mają głębsze znaczenie. Warto umieć je czytać spokojnie i całościowo.