Wspólna uwaga – dlaczego komunikacja zaczyna się od bycia razem?
Komunikacja nie zaczyna się dopiero wtedy, gdy dziecko wypowiada pierwsze słowa. Zaczyna się wcześniej — wtedy, gdy dziecko chce podzielić się z drugą osobą tym, co widzi, słyszy, czuje albo co je zaciekawiło.
W skrócie
Wspólna uwaga to moment, w którym dziecko i dorosły kierują uwagę na ten sam przedmiot, osobę albo zdarzenie. Dziecko może pokazać coś palcem, spojrzeć na rodzica, uśmiechnąć się, wydać dźwięk albo zmienić wyraz twarzy. To wszystko są komunikaty.
Dziecko nie mówi jeszcze: „Zobacz, to mnie zainteresowało”, ale może przekazać to spojrzeniem, gestem albo mimiką.
W tej kategorii
Co rodzic może zauważyć?
Rodzic może zobaczyć, że dziecko pokazuje coś palcem i spogląda na niego, jakby sprawdzało: „Czy ty też to widzisz?”. Może przynieść zabawkę, zatrzymać wzrok na czymś ciekawym, uśmiechnąć się albo wydać dźwięk, żeby zwrócić uwagę dorosłego.
Czasem są to bardzo krótkie momenty. Dziecko spojrzy na przedmiot, potem na rodzica i znowu na przedmiot. Taka chwila może wydawać się drobna, ale jest bardzo ważna. Pokazuje, że dziecko nie tylko coś zauważa, ale chce być z kimś przy tym doświadczeniu.
Co może się pod tym kryć?
Gest wskazywania palcem, spojrzenie, uśmiech czy wokalizacja mogą być nośnikiem bardzo ważnej informacji. Dziecko pokazuje, że interesuje je nie tylko sam przedmiot, ale również reakcja drugiej osoby. Chce sprawdzić, czy dorosły też zauważył to, co ono. Chce podzielić się swoim zaciekawieniem, zdziwieniem, radością albo niepewnością.
To ważny krok w rozwoju komunikacji. Dziecko zaczyna rozumieć, że można dzielić z kimś uwagę, emocje i znaczenie. Przedmiot, gest, spojrzenie, mina i słowo zaczynają łączyć się w jedną sytuację komunikacyjną.
Wspólna uwaga jest jak patrzenie przez to samo okno
Wyobraźmy sobie dorosłego i dziecko stojących przy jednym oknie. Za szybą coś się dzieje: przejeżdża samochód, pies biegnie po chodniku, ptak siada na gałęzi.
Dorosły patrzy. Dziecko patrzy. Przez chwilę są razem przy tym samym doświadczeniu.
Nie chodzi tylko o to, że dziecko coś widzi. Chodzi o to, że widzi to razem z kimś. Może spojrzeć na dorosłego, sprawdzić jego reakcję, a potem wrócić wzrokiem do tego, co za oknem. Właśnie wtedy zaczyna się przestrzeń dla komunikacji.
„Ty to widzisz. Ja też to widzę. Możemy być przy tym razem.”
Wspólna uwaga jest więc jak wspólne okno na świat. To przez nie dziecko uczy się, że przedmiot, gest, spojrzenie, mina i słowo mogą dotyczyć tego samego.
Dlaczego samo ćwiczenie nie zawsze wystarcza?
Wspólna uwaga jest jednym z elementów bazy komunikacyjnej. Nie rozwija się w oderwaniu od relacji, zabawy, rozumienia, gestów, kontaktu wzrokowego i codziennych doświadczeń.
Nie chodzi więc o samo „ćwiczenie patrzenia” albo „ćwiczenie pokazywania palcem”. Chodzi o budowanie sytuacji, w której dziecko ma powód, aby zauważyć drugą osobę i podzielić się z nią tym, co dla niego ważne.
Kiedy warto skonsultować?
Warto skonsultować się ze specjalistą, gdy dziecko rzadko reaguje na próby kontaktu, nie podąża za gestem lub spojrzeniem dorosłego, nie pokazuje przedmiotów po to, aby się nimi podzielić, nie sprawdza reakcji rodzica albo nie inicjuje wspólnej zabawy.
Taka obserwacja nie oznacza automatycznie diagnozy. Jest jednak sygnałem, że warto przyjrzeć się szerzej bazie komunikacyjnej dziecka.
Najważniejsze zdanie
Komunikacja zaczyna się od bycia razem przy czymś ważnym.
Małe rzeczy, które widzimy u dziecka, często mają głębsze znaczenie. Warto umieć je czytać spokojnie i całościowo.